ШЫМКЕНТТЕГІ ҚАРАПАЙЫМ ЖҰМЫСШЫЛАР: ЕҢБЕК НАРЫҒЫНЫҢ КӨРІНБЕЙТІН, БІРАҚ НЕГІЗГІ КҮШІ

Шымкенттің экономикалық тіршілігі тек ірі кәсіпорындар мен жоғары қызмет атқаратын мамандардың еңбегіне сүйенбейді. Қаланың күнделікті өмірін қамтамасыз ететін мыңдаған қарапайым жұмысшы бар. Құрылысшы, дәнекерлеуші, сантехник, жүргізуші, қойма қызметкері, наубайшы, аспаз, тігінші, тазалықшы, күзетші, механик секілді мамандардың еңбегі көп жағдайда көзге түсе бермейді. Бірақ олардың әрқайсысы қала экономикасының үздіксіз жұмыс істеуіне тікелей үлес қосады.
Шымкентте шағын және орта кәсіпкерліктің дамуы қарапайым еңбекке сұраныстың бар екенін көрсетеді. 2025 жылдың басындағы деректер бойынша қалада шағын және орта кәсіпкерлік саласында 147 мыңнан астам адам жұмыспен қамтылған. Бұл көрсеткіш бір жыл бұрынғы деңгеймен салыстырғанда шамамен 6 пайызға жоғары. Яғни сауда, қызмет көрсету, өндіріс, құрылыс және басқа да шағын бизнес бағыттарында жұмыс істейтін азаматтардың саны артып келеді.
Қарапайым жұмысшылардың еңбек нарығындағы орны кәсіптік оқыту нәтижелерінен де байқалады. Шымкентте жұмыссыз және жұмыс іздеуші азаматтарды қысқа мерзімді кәсіптік оқытуға бағыттау тәжірибесі жүргізілуде. 2024 жылы мұндай оқуға жүздеген тұрғын қатысып, оқуын аяқтағандардың басым бөлігі тұрақты жұмысқа орналасқан. Олардың арасында сантехник, наубайшы, аспаз, тігінші, шаштараз және жиһаз құрастырушы сияқты нақты кәсіптерді меңгерген азаматтар бар. Бұл көрсеткіш адамның белгілі бір кәсіпті қысқа мерзімде меңгеріп, еңбек нарығына шығуына мүмкіндік бар екенін көрсетеді.
Жұмысшы мамандығының басты ерекшелігі – нақты дағдыға негізделуі. Мысалы, білікті дәнекерлеуші металл конструкцияларын сапалы құрастыра алады, электрик ғимараттағы электр жүйесінің дұрыс жұмыс істеуіне жауап береді, сантехник су құбырлары мен инженерлік желілерді жөндейді. Мұндай мамандардың еңбегі күнделікті тұрмыста аса қажет болғанымен, олардың қызметі көп жағдайда байқалмай қалады.
Құрылыс саласын алсақ, бір ғана нысанның бой көтеруіне ондаған жұмысшы қатысады. Инженерлік есептен кейін құрылыс алаңына бетоншы, арматуршы, дәнекерлеуші, кран машинисі, электрик, сантехник және әрлеуші келеді. Әр маман өз жұмысын орындаған кезде ғана нысан толық аяқталады. Демек, қаладағы жаңа ғимараттардың артында тек жобалаушылардың емес, қол еңбегімен нақты жұмыс атқаратын адамдардың да еңбегі жатыр.
Қарапайым жұмысшылардың тағы бір үлкен тобы – қызмет көрсету саласында еңбек ететіндер. Шаштараз, аспаз, сатушы, көлік жүргізушісі, тазалық қызметкері, күзетші сияқты кәсіп иелері тұрғындардың күнделікті қажеттілігін өтейді. Олардың жұмысы тоқтаса, қала өмірінің қалыпты ырғағы да бұзылады. Сондықтан кәсіптің беделін оның атауымен емес, қоғамға қажеттілігімен бағалау маңызды.
Еңбек нарығындағы көрсеткіштер жастардың мамандық таңдаудағы көзқарасын өзгерту қажеттігін де көрсетеді. Қазіргі кезде тек диплом алып, кеңседе жұмыс істеуге ұмтылу жеткіліксіз. Жұмыс берушіге нақты іс атқара алатын, тәжірибесі мен кәсіби дағдысы бар маман қажет. Сондықтан техникалық және кәсіптік білімге, қысқа мерзімді кәсіптік оқуға және өндірістік тәжірибеге көңіл бөлу маңызды.
Жастардың жұмысшы мамандықтарына қызығушылығын арттыру үшін осы кәсіп иелерінің нақты еңбек жолын көрсету қажет. Мысалы, қарапайым шеберханада көмекші болып бастаған жас бірнеше жылдан кейін кәсіби маманға айналуы мүмкін. Тәжірибесі артқан соң жеке тапсырыс қабылдап, шағын кәсібін ашуға немесе бірнеше адамды жұмыспен қамтуға мүмкіндік алады. Мұндай жол еңбек арқылы қалыптасатын кәсіби өсудің нақты мысалы.
Масылдық көңіл-күйді төмендетудің бір жолы да – адамға дайын көмек күтудің орнына еңбек арқылы өз мүмкіндігін пайдалануға жағдай жасау. Әлеуметтік қолдау қажет азаматтарға мемлекеттік көмек көрсету маңызды. Сонымен бірге еңбекке қабілетті адамның кәсіп үйреніп, жұмысқа орналасып, тұрақты табыс табуға ұмтылуы да қолдау табуы тиіс.
Шымкенттегі жұмыссыздық деңгейінің 2025 жылы 4,7 пайыз, 2026 жылдың бірінші тоқсанында 4,6 пайыз болуы еңбек нарығындағы жағдайдың біртіндеп жақсарып келе жатқанын көрсетеді. Сонымен бірге бұл көрсеткіш жұмыс орындарына деген сұраныстың әлі де бар екенін аңғартады. Әсіресе еңбек нарығына алғаш қадам басатын жастар мен жаңа кәсіп меңгергісі келетін азаматтар үшін қысқа мерзімді оқыту, тәжірибеден өту және тұрақты жұмысқа орналасу тетіктерінің маңызы жоғары.
Қарапайым жұмысшының еңбегін бағалау – қоғамдағы еңбек мәдениетін қалыптастырудың маңызды бөлігі. Өз жұмысын адал атқарып, отбасын маңдай терімен асырап отырған адам өзгеге масыл болмай, өз мүмкіндігін өзі пайдаланады. Оның еңбегі қаладағы жалпы экономикалық қозғалыстың бір бөлшегіне айналады.
Шымкенттің дамуын тек биік ғимараттардан, жаңа жолдардан немесе өндіріс орындарынан көру жеткіліксіз. Сол нысандарды салатын, жөндейтін, тазалайтын, күзететін, тасымалдайтын және қызмет көрсететін адамдардың еңбегін де бағалау қажет. Қарапайым жұмысшы – еңбек нарығының көзге көрінбейтін бөлігі болғанымен, қаланың күнделікті тіршілігін ұстап тұрған негізгі күштердің бірі.
Еңбекпен келген табыстың құндылығын арттыру, жұмысшы мамандықтарының беделін көтеру және жастарды нақты кәсіпке баулу – Шымкенттің еңбек нарығы үшін маңызды бағыт. Адам өз қабілетіне сай кәсіп тауып, сол істі кәсіби деңгейде меңгерсе, оның алдында тұрақты табысқа және жеке дамуға жол ашылады. Еңбек адамының қоғамдағы орны да осындай нақты нәтижемен бағалануы тиіс.