ТҮРКІСТАНДЫҚ ЖЫЛЫЖАЙЛАР МАУСЫМАРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ ЕЛ СҰРАНЫСЫНЫҢ 45 ПАЙЫЗЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТЕДІ

Түркістан облысы жылыжай шаруашылығын дамыту бойынша республикадағы жетекші өңір. Бүгінде еліміздегі жылыжайлардың 72 пайызы облыс аумағында орналасқан. Өңірде жалпы аумағы 1 006,7 гектарды құрайтын 3 366 жылыжай жұмыс істейді. Оның ішінде, жалпы көлемі 62,5 гектар болатын 17 өнеркәсіптік үлгідегі жылыжай және 944,2 гектар аумақты қамтитын 3 503 фермерлік жылыжай бар.
Былтыр Түркістан облысында 113 мың тонна көкөніс өнімі өндірілді. Аталған өнімдер арқылы маусымаралық кезеңде республика халқының көкөніс өнімдеріне деген қажеттілігінің 45 пайызы қамтамасыз етілуде.
Жылыжай шаруашылықтарын қолдау мақсатында 2023 жылдан бастап жылыжайларда пайдаланылатын электр энергиясы, газ және көмір шығындарын ішінара субсидиялау шаралары жүзеге асырылып келеді. Атап айтқанда, өнеркәсіптік жылыжайлардың әр гектарына 4,8 млн теңге, ал фермерлік жылыжайлардың әр гектарына 8,1 млн теңге көлемінде субсидия төленуде. Сонымен қатар минералды тыңайтқыштардың құнын субсидиялау, тұқым шаруашылығын қолдау, инвестициялық субсидиялау және жеңілдетілген несиелендіру бағытындағы мемлекеттік қолдау шаралары тұрақты түрде жүргізілуде.
Дегенмен, қазіргі таңда отандық жылыжай шаруашылықтары елеулі бәсекелестік қысымға тап болып отыр. Көршілес мемлекеттерде, атап айтқанда Өзбекстан, Түрікменстан және Иран елдерінде көкөніс өнімдерін өндіру құнының төмен болуы, сондай-ақ мемлекеттік қолдау тетіктерінің кеңінен қолданылуы ішкі нарықтағы баға бәсекелестігін айтарлықтай күшейтуде. Нәтижесінде, өндірістік шығындардың жоғары болуына байланысты отандық жылыжай шаруашылықтары импорттық өнімдермен тең дәрежеде бәсекеге түсе алмай, қызанақ өнімдерін өзіндік құнынан төмен бағамен сатуға мәжбүр болуда. Бұл жағдай жылыжай кәсіпорындарының қаржылық тұрақтылығына теріс әсер етіп, өндіріс көлемінің қысқаруына, инвестициялық белсенділіктің төмендеуіне және жұмыс орындарының азаюына қауіп төндіруде.
Түркістан облысының жылыжай шаруашылықтары бүгінде ішкі нарықты сапалы отандық өніммен қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарып келеді.
Түркістан облысында өндірілетін көкөніс өнімдерінің республикалық нарыққа уақтылы әрі шығынсыз жетуін қамтамасыз ету үшін өңірде заманауи логистикалық инфрақұрылымды дамыту қолға алынған. Бүгінгі таңда еліміздің солтүстік, батыс аймақтары мен ірі мегаполистерін (Алматы, Астана, Шымкент қалаларын) қыс және көктем айларында балғын өніммен қамтамасыз етуде көлік-логистикалық орталықтардың маңызы зор. Облыс аумағында сыйымдылығы жоғары, климаттық бақылау жүйесімен жабдықталған қоймалар желісі кеңейтілуде.
Мұндай заманауи қоймалар жиналған өнімді бұзылудан сақтап қана қоймай, нарықтағы бағаның күрт құбылуын реттеуге де мүмкіндік береді. Фермерлер өз өнімдерін жаппай жинау науқаны кезінде арзанға өткізбей, сұраныс жоғарылаған сәтте тиімді бағамен саудалай алады. Әкімдік тарапынан логистикалық шығындарды оңтайландыру және «егістіктен сөреге дейін» қағидаты бойынша делдалсыз сауда тізбегін құру бағытында кешенді жұмыстар жүргізіліп жатыр.
Импорттық өнімдермен бәсекеге төтеп берудің басты тетігі — өндіріс көлемін арттырып, өнімнің өзіндік құнын төмендету. Осы мақсатта Түркістан облысының фермерлері дәстүрлі әдістерден заманауи инновациялық технологияларға көшуде. Өңірдегі өнеркәсіптік жылыжайларда гидропоника әдісі, автоматтандырылған тамшылатып суару жүйелері және климатты басқарудың цифрлық бағдарламалары кеңінен енгізіліп жатыр.
Инновациялық технологиялар топырақ құнарлылығына тәуелділікті азайтып, су мен минералды тыңайтқыштарды бірнеше есе үнемдеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, жылыжай кешендерін баламалы энергия көздеріне көшіру және заманауи жылу сақтау материалдарын қолдану арқылы қысқы кезеңдегі шығындарды айтарлықтай азайту көзделуде. Мемлекет тарапынан ұсынылатын инвестициялық субсидиялар дәл осы модернизациялау процестерін ынталандыруға бағытталған.
Сыртқы нарықтан келетін демпингтік бағадағы өнімдерден отандық тауар өндірушілерді қорғау — мемлекеттік деңгейдегі өзекті мәселелердің бірі. Осы орайда, Түркістан облысының әкімдігі мен Ауыл шаруашылығы министрлігі бірлесіп, ішкі нарықта сапалық бақылау мен фитосанитарлық талаптарды күшейту шараларын қарастыруда. Бұл шекарадан өтетін импорттық өнімдердің қауіпсіздік стандарттарына сәйкестігін қатаң қадағалауға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, Түркістандық өнімдердің тек ішкі нарықты қамтамасыз етіп қана қоймай, жақын шетелдерге, соның ішінде Ресейдің солтүстік аймақтары мен Еуразиялық экономикалық одақ елдеріне экспортталу әлеуеті жоғары. Жергілікті өнімнің экологиялық тазалығы мен табиғи дәмі сыртқы нарықта жоғары бағаланады. Алдағы уақытта өңірде халықаралық стандарттарға сай келетін өнімдерді сертификаттау орталықтарын дамыту жоспарлануда, бұл отандық жылыжай қожалықтарының халықаралық аренадағы бәсекеге қабілеттілігін жаңа деңгейге көтереді.