«ЖАСТАР ПРАКТИКАСЫ» – ЖАС ТҮЛЕКТЕРДІҢ МҮМКІНДІГІ

Жастардың алғашқы еңбек жолын бастауына мүмкіндік беретін «Жастар практикасы» мемлекеттік бағдарламасының маңызы зор. Биыл Шымкент қаласында 1 721 жасты осы бағдарлама аясында жұмыспен қамту жоспарланған. Қазірдің өзінде 336 жас маман өз мамандығы бойынша тәжірибе жинақтап, кәсіби дағдыларын шыңдап жатыр.
Солардың бірі – Нұргүл Жанет «Жастар практикасы» бағдарламасының көмегімен үлкен ұжымға қадам басып, еңбек жолын бастап отыр.
2025 жылы жоғары оқу орнын тәмамдаған түлек мамандығы бойынша жұмыс іздеп, Enbek.kz порталына жұмыссыз ретінде тіркелген. Мемлекеттік бағдарлама арқылы Орталық Азия инновациялық университеті жанындағы «Бастапқы әскери дайындық және денешынықтыру» кафедрасына әдіскер болып жұмысқа орналасты.
Бүгінде жас маман жаңа ортада тәжірибе жинақтап, кәсіби біліктілігін арттыруда. Өзінің айтуынша, «Жастар практикасы» бағдарламасы жас түлектерге еңбек нарығына бейімделіп, өз мамандығы бойынша алғашқы қадам жасауға үлкен мүмкіндік береді.
Бағдарламаға қатысу мерзімі – 12 ай. Оған жасы 35-тен аспаған, жоғары немесе арнаулы орта білімі бар, соңғы үш жыл ішінде оқу орнын тәмамдаған және жұмыссыз ретінде тіркелген жастар қатыса алады.
Қатысушыларға 30 айлық есептік көрсеткіш көлемінде жалақы төленеді. Ай сайынғы еңбекақы мемлекет тарапынан субсидияланады.
Айта кетейік, биыл Шымкентте «Жастар практикасы», «Қоғамдық жұмыс», «Күміс жас» және «Әлеуметтік жұмыс орындары» бағдарламалары арқылы 4 335 адамды уақытша жұмыспен қамту жоспарланған. Қазіргі таңда бұл бағдарламаларға 1 367 адам қатысып отыр.
Жастар арасындағы патерналистік көңіл-күйді, яғни тек мемлекеттің жәрдеміне қол жайып отыру психологиясын төмендетудің нақты тетігін көрсетеді. Нұргүл Жанеттің мысалы – оқу бітірген соң дипломмен үйде отырмай, цифрлық платформаларды тиімді пайдаланып, еңбек нарығына белсенді араласқан қазіргі қазақстандық жас буынның, нағыз «Еңбек адамының» бейнесі. Жас түлектердің мемлекет ұсынған мүмкіндікті тек уақытша табыс көзі емес, кәсіби капитал жинаудың алғашқы баспалдағы ретінде қабылдауы қоғамдық сананың трансформацияланғанын білдіреді.
Шымкент қаласы бойынша статистикалық деректерді сараласақ, мемлекеттік бағдарламалардың уақытша жұмыспен қамту деңгейіне ықпалы өте жоғары. Биылғы жылы жоспарланған төрт мың үш жүз отыз бес уақытша жұмыс орнының қазірдің өзінде мың үш жүз алпыс жетісіне азаматтардың орналасуы – еңбекке сұраныстың бар екенін дәлелдейді. Әсіресе жастар практикасына бөлінген мың жеті жүз жиырма бір орынның үш жүз отыз алтысына жас мамандардың келуі – жоғары оқу орындары мен нақты еңбек нарығы арасындағы алшақтықты жоюға септігін тигізеді. Жас мамандарға отыз айлық есептік көрсеткіш көлемінде субсидияланған жалақы төлеу – оларды алғашқы қиын кезеңде әлеуметтік қолдаумен қатар, еңбекке ынталандырудың басты құралы болып табылады.
Мамандардың пікірінше, жоғары және орта арнаулы оқу орындарын бітірген түлектердің көбіне еңбек нарығындағы «тәжірибенің жоқтығы» кедергі болады. «Жастар практикасы» осы түйткілді шешудің ең оңтайлы жолы болып табылады. Университет қабырғасынан шыққан жастың бірден Enbek.kz порталы арқылы жұмыс іздеуі және жоғары оқу орнының кафедрасына әдіскер болып орналасуы – оның қоғамға пайдалы, еңбекқор азамат ретінде қалыптасуына жол ашады. Бұл үрдіс жастардың өз күшіне, өз біліміне сенуіне, масылдықтан іргесін аулақ салуына тікелей әсер етеді.
«Еңбек адамы» концепциясын жастар санасына сіңіру және патерналистік психологияны жою мақсатында ақпараттық сүйемелдеуді бірнеше бағытта күшейту қажет.
Біріншіден, «Жастар практикасы» сияқты бағдарламаларды тек уақытша жұмыс ретінде емес, болашақ тұрақты мансаптың, кәсіби біліктілікті арттырудың басты трамплині ретінде БАҚ беттерінде кеңінен насихаттау керек. Түлектер арасында мемлекетке иек арту емес, мемлекеттік бағдарламаны өзін-өзі дамыту құралы ретінде пайдалану түсінігі орнығуы тиіс.
Екіншіден, Нұргүл Жанет сияқты қарапайым әдіскер, мұғалім немесе техникалық маман болып алғашқы еңбек жолын бастаған жастардың күнделікті жұмыс барысын, жетістіктерін көрсететін қысқа сюжеттер мен әлеуметтік желілердегі арнайы жобаларды көбейту маңызды. Қарапайым еңбекпен табысқа жетудің беделді екенін жастар арасында басты құндылыққа айналдыру қажет.
Үшіншіден, Шымкенттегі төрт түрлі бағдарлама арқылы уақытша жұмыспен қамтылған мыңдаған азаматтардың оң нәтижелерін көрсете отырып, әлі де жұмыссыз жүрген, масылдық көңіл-күйдегі жастарды Enbek.kz сияқты заманауи цифрлық мүмкіндіктерді белсенді қолдануға ынталандыру және түсіндіру жұмыстарын үздіксіз жүргізу қажет.