Күн еңкейіп, кеш түсе бастаған шақ. Ақ Орданың биік күмбезді кең бөлмесінде Абылай хан төрде отыр. Оның жанында елдің бірлігі мен болашағы үшін ақылдасатын үш би – Төле, Қазыбек, Әйтеке және жырау Бұхар. Әңгіме – бақыт жайында…
Абылай хан:
– Уа, халқымыздың данагөй билері, жырауым! Сонау сайын сахараны дүбірлеткен қазақ елінің бақыты туралы не ойлайсыздар? Бірі байлық дейді, бірі мансап, бірі отбасы, бірі қызық-думан… Сонда шынайы бақыт қайда?
Төле би:
– Уа, хан ием, қазақта бір сөз бар: «Байлық – қолдың кірі, кетеді, қайта келеді». Егер бақытты байлықпен өлшесек, адам ашкөзденіп, қанағаттан ада болады. Бақыт – елдің берекесі мен ынтымағында. Кедей болсаң да, жұртың тыныш, азаматың адал болса – нағыз бақыт сол!
Қазыбек би:
– Дұрыс айтасыз, Төле би. Бірақ меніңше, бақыт – ар-намыс пен әділдікте. Жеріңе көз алартқан жаудан ел қорғап, халқыңды аман сақтай білсең – сол нағыз бақыт. Намысы тапталған халық бақытты бола алмайды. Қылыштан қан тамып тұрса да, әділдікті ту етпесек, ертеңгі күніміз қараң болмақ.
Әйтеке би:
– Уа, хандардың да ханы, абыз билер! Бақыт – бірлік пен тұтастықта. Қазыналы елдің басы бірікпесе, байлығы да баянсыз. Ердің басы бірікпесе, айбынды ерлігі де бекер. Біз бақытты алыстан іздемейік, өзара келісімнен, бауырмалдықтан табайық.
Бұхар жырау (көзін жұмып, терең күрсінеді):
– Уа, баһадүр хан! Билердің сөзі – шындық. Бірақ бақыттың тағы бір сыры бар. Ол – адам жүрегінде. Жүрегі тыныш адам – бақытты. Жүрекке тыныштық – сабырмен, шүкіршілікпен, әділдікпен келеді. Елін сүйген ер бақытты. Халқы барын бағалаған жұрт бақытты. Бақытты іздемеңдер, оны сезініңдер!
Абылай хан жыраудың сөзіне ойланып, ұзақ үнсіз қалады. Сосын күлімсіреп:
– Даналықтарыңа ризамын, билерім, жырауым! Қазақ даласына тыныштық орнаса, ұрпақтарымызға аманат етер тәуелсіздік болса – мен үшін ең үлкен бақыт сол! – дейді.
Мұқағали Мақатаевтың «Бақыт,» өлеңінің желісі негізінде жазылған әңгіме….
Қобланды АБЕНОВ
Comments